Coinbhinsiún EOECNA 2001
Cuimsítear in oidhreacht chultúrtha faoi uisce na hÉireann ón réamhstair go dtí an stair is déanaí, an dá Chogadh Domhanda san áireamh. Tá tábhacht náisiúnta agus idirnáisiúnta ag baint le go leor den tuairim is 18,000 longbhriseadh doiciméadaithe in uiscí na hÉireann, agus mar gheall ar a gcomhthéacsanna stairiúla is ionann iad agus náisiúin iomadúla.
Le daingniú Choinbhinsiún EOECNA 2001 maidir le Cosaint na hOidhreachta Cultúrtha Faoi Uisce cuirtear le cumas na hÉireann bearta cosanta a chur chun feidhme d’oidhreacht chultúrtha faoi uisce agus chun comhoibriú ar bhonn idirnáisiúnta chun an acmhainn luachmhar sin a chosaint lasmuigh den dlínse náisiúnta.
Is conradh idirnáisiúnta é Coinbhinsiún EOECNA 2001 a cheanglaíonn go dlíthiúil na stáit a dhaingnigh é chun caighdeáin agus dea-chleachtais a chomhlíonadh chun oidhreacht chultúrtha faoi uisce a bhainistiú, a chosaint, taighde a dhéanamh orthu agus iad a chur chun cinn. I measc na bpríomhspriocanna atá aige tá láithreáin agus réada faoi uisce a chosaint, comhar idirnáisiúnta a chothú — go háirithe maidir le fionnachtana in uiscí idirnáisiúnta — agus a chinntiú go gcaomhnaítear acmhainní cultúrtha faoi uisce do na glúine atá le teacht.
Príomhghnéithe an Choinbhinsiúin
- Spriocanna agus Caighdeáin:
- Bunaítear caighdeáin chun oidhreacht chultúrtha faoi uisce a chosaint, a bhainistiú agus chun taighde a dhéanamh uirthi.
- Comhar Idirnáisiúnta:
- Soláthraítear meicníochtaí do stáit chun comhoibriú, go háirithe maidir le fionnachtana in uiscí idirnáisiúnta.
- Ceangailteach de réir Dlí:
- Mar chomhaontú atá ceangailteach ó thaobh dlí, geallann sé do thíortha daingniúcháin seasamh lena fhorálacha.
- Forbairt agus Glacadh:
- Bhí cruinnithe EOECNA de shaineolaithe rialtais ar siúl idir 1998 agus 2001, agus bhí Éire rannpháirteach go gníomhach iontu.
- Glacadh an Coinbhinsiún in 2001 agus tháinig sé i bhfeidhm in 2009.
- Dhaingnigh Éire an Coinbhinsiún an 11 Márta 2026.
- Rannpháirtíocht agus Reachtaíocht na hÉireann:
- Tá beartais agus reachtaíocht na hÉireann ailínithe go stairiúil le haidhmeanna an Choinbhinsiúin, lena n áirítear ‘Rialacha na hIarscríbhinne’ a chomhlíonadh a bhaineann le tionscadail faoi uisce.
- Leis an Acht um Oidhreacht Stairiúil agus Sheandálaíoch agus Forálacha Ilghnéitheacha, 2023 feabhsaítear creat dlíthiúil na hÉireann, lena mbunaítear córais nua chun gníomhaíochtaí a rialáil atá dírithe ar oidhreacht chultúrtha faoi uisce thar uiscí teorann na hÉireann, ar raiceanna atá os cionn 100 bliain d’aois ag náisiúnaigh Éireannacha nó ag soithí faoi bhratach na hÉireann (féach Caib. 2 de Chuid 5 den Acht um Oidhreacht Stairiúil agus Sheandálaíoch agus Forálacha Ilghnéitheacha).
- Trína chumasú d’Éirinn Coinbhinsiún EOECNA 2001 a dhaingniú, éascófar leis an Acht um Oidhreacht Stairiúil agus Sheandálaíoch agus Forálacha Ilghnéitheacha comhoibriú foirmiúil na hÉireann le Páirtithe Stáit eile maidir le fionnachtana seandálaíochta faoi uisce a chosaint ar fud an domhain.
Is céim thábhachtach é daingniú na hÉireann ar an gCoinbhinsiún sa tiomantas le fada an lá chun oidhreacht chultúrtha faoi uisce a chosaint agus a chaomhnú agus comhoibriú le Comhpháirtithe Stát i gcosaint na hoidhreachta sin in uiscí idirnáisiúnta.
